Over ons
De kracht van ervaringskennis
Door Daniël Takkenberg
‘Als je echt luistert, vertellen mensen je wat ze nodig hebben’
Een wandeling naar de supermarkt. Even buiten zitten in de zon. Wat praten, lachen en grapjes maken. Voor Asher was het heel vanzelfsprekend. Voor de persoon met wie hij op pad was, betekende het veel meer.
‘Ze zei ineens tegen mij: ‘Asher, dit is het hoogtepunt van mijn maand.’ Dat is me altijd bijgebleven. Ik werkte toen nog maar net als ervaringsdeskundige en had een sterke behoefte om te helpen. Ik besefte toen: dit is waar het om gaat. Iets wat voor mij heel gewoon is, kan voor een ander enorm veel betekenen.’
Asher (39) werkt bijna drie jaar als ervaringsdeskundige bij Leviaan. Wie hem voor het eerst ontmoet, vormt zich soms snel een beeld. Zijn dreadlocks, gouden tand en stoere uitstraling spelen daarin mee. ‘Mensen beoordelen me daar weleens op en denken dan: die kan vast geen aansluiting vinden bij de cliënt.’ Zijn achtergrond heeft hem veel geleerd over het omgaan met verschillende mensen. ‘Ik ben opgegroeid op straat. Daar leerde ik goed naar gedrag te kijken en aan te voelen hoe iemand benaderd wil worden. Lichaamstaal en energie vertellen vaak het meest.’
Gezien worden
Asher weet uit eigen ervaring hoeveel verschil het maakt als iemand verder kijkt dan de buitenkant. ‘Als Surinaamse jongen met een donkere huidskleur kreeg ik vroeger niet altijd de herkenning en erkenning die ik misschien wel verdiende.’ Later ervaarde hij hoe het voelt als iemand juist wél naar je kwaliteiten kijkt. Bij olie- en vettenproducent AAK begon hij als heftruckchauffeur. Zijn teamleider zag wat hij in huis had en gaf hem steeds meer verantwoordelijkheid. Uiteindelijk werd Asher ploegleider. ‘Ik werd gezien om mijn kwaliteiten en potentie. Dat wil ik een ander ook geven. Iedereen heeft potentie.’
Een loopbaan in de zorg had Asher toen nog niet voor ogen. Als ploegleider ontdekte hij wel hoeveel voldoening hij kreeg van het werken met mensen, een sterk team bouwen en anderen in hun kracht zetten.
Van ervaring naar ervaringskennis
Ook persoonlijke gebeurtenissen hebben Asher gevormd. Een ingrijpende periode rondom het contact met zijn kinderen bracht verdriet en veel vragen met zich mee. Hij wilde begrijpen waarom mensen bepaalde keuzes maken. Gaandeweg keek hij ook steeds meer naar zichzelf.
‘Als ik antwoorden niet van anderen krijg, ga ik zelf op zoek. Ik leerde niet alleen naar anderen te kijken, maar ook naar mezelf. Waar liggen mijn mogelijkheden om te groeien en op welke gebieden?’
Mensen uit zijn omgeving vroegen hem steeds vaker om advies. Hij merkte dat zijn ervaringen ook voor anderen iets konden betekenen en besloot een opleiding tot ervaringsdeskundige te volgen.
‘Iedereen maakt dingen mee in het leven. Dat maakt je niet direct een ervaringsdeskundige.’
Zelfreflectie speelt daarin voor Asher een belangrijke rol. Hij schreef er zelfs een eigen werkboek over: 30 dagen zelfreflectie. Met dagelijkse opdrachten nodigt hij mensen uit bewust stil te staan bij zichzelf en hun persoonlijke groei. Het sluit aan bij zijn kijk op ervaringskennis: eerst je eigen ervaringen leren begrijpen, voordat je ze kunt inzetten om een ander verder te helpen.
Volgens Asher gaat het ook om wat er gebeurt wanneer je opnieuw met een herkenbare situatie wordt geconfronteerd. ‘Vroeger had ik misschien geoordeeld vanuit mijn eigen emoties. Dan was ik vooral met mezelf bezig geweest. Nu probeer ik te kijken naar het belang van de ander.’
Luisteren zonder in te vullen
Daarmee raakt hij aan wat voor hem misschien wel de belangrijkste eigenschap van een ervaringsdeskundige is: empathie.
‘We kunnen exact hetzelfde hebben meegemaakt en het toch heel anders hebben ervaren. Ik wil dus nooit invullen: ik heb het meegemaakt, dus jij moet je ook zo voelen. Ik probeer me echt in de ander in te leven.’
Zijn eigen ervaringen zet Asher daarom bewust en met mate in. Soms kan een stukje uit zijn verhaal herkenning geven en helpen om contact te maken. Maar het verhaal van de cliënt blijft altijd het uitgangspunt.
Daarbij luistert hij naar woorden en let op wat iemand laat zien. ’Als een cliënt zegt dat het goed gaat, kijk ik ook naar de lichaamshouding. Hoe vertelt iemand het? Kijkt iemand naar beneden? Ik wil het niet voor de ander invullen. Ik observeer wel veel.’
Een brug tussen cliënt en hulpverlener
Die manier van kijken gebruikt Asher ook in de samenwerking met collega’s. Soms wordt hij gevraagd om mee te gaan wanneer een persoonlijk begeleider moeilijk aansluiting vindt bij een cliënt.
‘Ik ben niet meer of minder dan mijn collega’s en ik kom het ook niet overnemen. Soms begrijpen een cliënt en begeleider elkaar op een bepaald punt niet. Dan probeer ik te vertalen, zodat we uiteindelijk met zijn drieën verder kunnen werken aan het herstel van de cliënt.’
Die brugfunctie werkt twee kanten op. Ook richting collega’s probeert hij ruimte te creëren voor reflectie. Daarin blijft hij zichzelf ontwikkelen. ‘Ik ben van mezelf nogal straight. Ik heb inmiddels geleerd hoe ik dingen beter kan overbrengen en dat ik ook moet investeren in de samenwerking met collega’s. Ik blijf constant reflecteren op mijn handelen en dat vind ik alleen maar goed, want daar kan ik van groeien.’
Echt luisteren
Voor Asher is ervaringsdeskundigheid uiteindelijk één onderdeel van een groter geheel. Woonassistenten, woonbegeleiders, persoonlijk begeleiders, het netwerk en ervaringsdeskundigen brengen allemaal iets anders mee. ’We doen het met elkaar. Zo kunnen we iemand zo goed mogelijk ondersteunen bij het werken aan herstel.’
En misschien begint dat wel bij iets heel eenvoudigs: werkelijk luisteren.
‘Vraag jezelf af: kan ik luisteren, heb ik tijd om te luisteren en wil ik op dat moment ook luisteren? Want als je niet luistert, kom je er nooit achter wat iemand echt wil.’
Precies daarin zit de kracht van ervaringskennis: luisteren zonder eigen emoties, oordelen en overtuigingen om zo de innerlijke motivatie van de ander duidelijk te krijgen. ‘Dit is waar iemand zijn kracht ligt om écht te herstellen.’
Al 40 jaar samen krachtig
Leviaan bestaat 40 jaar. Daarom delen we verhalen die laten zien wat ‘samen krachtig’ in het dagelijks leven betekent. Voor Asher begint dat met iemand echt zien en luisteren naar wat diegene zelf nodig heeft. Zijn ervaringskennis voegt daar een eigen perspectief aan toe, naast de kennis van cliënten, hun netwerk en collega’s.
Zo ontstaat ruimte om samen te ontdekken wat iemand verder helpt.