Stap voor stap weer ruimte

Ton zit op de bank in zijn appartement in Purmerend. Het is rustig in huis, op het zachte getjilp van zijn vogel na. Het is er opgeruimd en schoon. Ton is gestopt met roken en drinken en kookt weer voor zichzelf. ‘Ik heb nu ruimte’, zegt hij. ‘In huis, maar vooral in mijn hoofd. Daarvoor ben ik Leviaan heel erg dankbaar.’ Dat hij hier nu zo zit, was een paar jaar geleden nauwelijks voorstelbaar.

Twee levens naast elkaar
Jarenlang leidde Ton twee gescheiden levens. Buitenshuis werkte hij als taxichauffeur. Hij functioneerde, kwam zijn afspraken na. Thuis trok hij zich steeds verder terug. Afval bleef staan, eerst op het balkon, later in huis. Schoonmaken deed hij niet meer. Niemand kwam over de vloer. ‘Zolang niemand het zag, kon ik het ook voor mezelf kleiner maken’, zegt hij. Het was niet zoals op televisie, benadrukt hij, maar het sudderde door. En juist dat maakte het gevaarlijk.

Als het niet meer te verbergen is
Het kantelpunt kwam toen de buitenkant van het gebouw werd geschilderd en Ton ruimte moest maken voor de schilders. Dat lukte niet voldoende. Klachten volgden, de gemeente schakelde de GGD in. In eerste instantie ging hij in de verdediging. ‘Het viel allemaal wel mee, vond ik. Niet zo erg als je wel eens in zo’n TV programma ziet. Hoewel ik ook wel wist dat het niet klopte en dacht dat ik hier zelf nooit meer uit zou komen.’ Na enige aarzeling liet hij de medewerkers toch binnen. Met zijn toestemming werd het huis ontruimd. De impact daarvan was groot. ‘Als je ziet wat er bij zo’n ontruiming uit een huis komt, dat is niet normaal.’

Tijd als werkzame kracht
Na de ontruiming kwam Leviaan in beeld. De laatste twee jaar is Annemarie zijn begeleider. Wat voor Ton meteen verschil maakte, was de manier van werken. Geen haast, geen opgelegd plan. Wel tijd en aandacht. ‘Ze bleven altijd objectief’, zegt hij. ‘En elke keer als ze verbetering zagen, legden ze iets voor en vroegen wat ik ervan vond.’ Die benadering gaf hem grip. ‘Ik had zelf de regie. Dat was heel belangrijk voor mij.’

Op advies van Leviaan en de huisarts ging Ton in behandeling bij een psychiater. De gesprekken gingen vooral over zijn verleden. ‘Die rugzak wordt niet leeg’, zegt hij. ‘Maar hoe beter ik in mijn vel zit en hoe beter de omstandigheden zijn waarin ik leef, hoe beter ik ermee om kan gaan.’

Kleine stappen in het dagelijks leven
Een belangrijke stap was het inzetten van huishoudelijke ondersteuning. Ton twijfelde, de schaamte was groot en de eerste afspraken zei hij zelfs af. Pas na een duidelijk gesprek met zijn psychiater zette hij door. Het effect was groot. Het huis werd weer leefbaar. ‘Daardoor kwam er ruimte’, vertelt hij. ‘En toen begon ik vanzelf weer dingen op te pakken.’ Huishoudelijk werk ging weer bijna automatisch. Hij begon weer te koken. Eerst simpel, later steeds uitgebreider. 
Annemarie herkent dat proces. ‘Bij Ton kwam alles samen in een soort trechter. Op het juiste moment viel het goede op zijn plek.’

Wanneer ingrijpen nodig is
Er waren ook momenten waarop begeleiden niet genoeg was en ingrijpen nodig werd. Toen het bedrijf waar Ton 25 jaar had gewerkt failliet ging, stortte hij in. Hij had via de curator een uitkering moeten aanvragen, maar dat gebeurde niet. Langzaam kwam hij zonder inkomen te zitten.

‘Hij had echt niks’, vertelt Annemarie. ‘En hij had het niet gezegd. Dit keer was afwachten geen optie. We hebben gezegd: nu moet je handelen.’ Samen belden ze instanties, vulden formulieren in en brachten overzicht aan. Het was een zware periode, maar Ton voelde zich gesteund. ‘Ze lieten me niet vallen. Dat is het belangrijkste. Ze waren er voor me, Annemarie bracht mij soep en Wanda, de woonbegeleider, nam toiletpapier voor mij mee.’

Stoppen en opnieuw leren leven
In deze periode stopte Ton met roken. ‘Ik had toch geen geld voor rookwaar en zag dat als goed moment om te stoppen.’ Later kwam het inzicht dat ook alcohol een grotere rol speelde dan hij zichzelf had willen toegeven. In zijn behandeling ontdekte hij dat alcohol jarenlang normaal was geweest, maar hem ook tegenhield. ‘Alcohol gaf rust, maar het was ook mijn vijand’, zegt hij. Inmiddels is hij zeven maanden nuchter. ‘Het verschil is dat ik nu rust voel zonder mezelf te verdoven.’

Voorzichtig vooruitkijken
Uiteindelijk kwam het inkomen met terugwerkende kracht binnen. Schulden konden worden afgelost, AOW en pensioen werden geregeld. ‘Ik heb het financieel niet eerder zo goed gehad’, zegt Ton.
Hij kijkt met vertrouwen vooruit, zonder grote woorden. Hij is opener naar zijn omgeving en wil graag iets betekenen voor anderen. ‘Ik heb ervaren hoe het is om uit een zwart gat op te bloeien.’ Over de begeleiding bij Leviaan is hij duidelijk: ‘Als iemand mij had verteld wat ik moest doen, was het nooit gelukt. Ik moest het zelf gaan zien. Dat ze daarin in mij bleven geloven, heeft het verschil gemaakt.’